रायगड जिल्ह्यातील पाली येथे स्थित श्री बल्लाळेश्वर मंदिर हे महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध अष्टविनायक मंदिरांपैकी एक आहे. हे एकमेव असे मंदिर आहे जे गणपतीच्या भक्ताच्या (बल्लाळ) नावाने ओळखले जाते. पेशवेकालीन वास्तुकलेचा उत्तम नमुना असलेले हे मंदिर भाविकांसाठी एक अत्यंत पवित्र आणि शांततापूर्ण तीर्थक्षेत्र आहे.
परिचय
महाराष्ट्रातील (Maharashtra) अष्टविनायक (Ashtavinayak) मंदिरांपैकी एक महत्त्वाचे आणि पवित्र तीर्थक्षेत्र म्हणजे रायगड जिल्ह्यातील (Raigad district) पाली (Pali) येथील श्री बल्लाळेश्वर गणेश मंदिर (Shri Ballaleshwar Ganesh Temple). हे संपूर्ण भारतातील एकमेव असे गणपतीचे मंदिर आहे, जे देवाच्या नव्हे तर त्याच्या एका निस्सीम भक्ताच्या (बल्लाळ) नावाने ओळखले जाते. सरसगड किल्ल्याच्या (Sarasgad Fort) पायथ्याशी आणि अंबा नदीच्या (Amba River) नयनरम्य खोऱ्यात वसलेले हे मंदिर भाविकांना एक वेगळीच आध्यात्मिक शांती प्रदान करते. पेशवे काळात (Peshwa era) बांधले गेलेले हे मंदिर त्याच्या उत्कृष्ट लाकडी आणि दगडी वास्तुकलेसाठी प्रसिद्ध आहे. निसर्गरम्य परिसर, ऐतिहासिक महत्त्व आणि भक्तीचा अनोखा संगम येथे पाहायला मिळतो. दरवर्षी लाखो भाविक येथे गणरायाचे दर्शन घेण्यासाठी आणि आत्मिक समाधान मिळवण्यासाठी येतात. अष्टविनायक यात्रेतील हे तिसरे महत्त्वाचे मंदिर मानले जाते.
Quick Information
| जिल्हा | रायगड (Raigad) |
| राज्य | महाराष्ट्र (Maharashtra) |
| प्रकार | हिंदू मंदिर / अष्टविनायक (Hindu Temple) |
| सर्वोत्तम काळ | वर्षभर (विशेषतः पावसाळा आणि हिवाळा) |
| वेळ | पहाटे ५:३० ते रात्री १०:०० |
| प्रवेश शुल्क | विनामूल्य |
| पार्किंग | उपलब्ध (सशुल्क आणि विनामूल्य) |
| अवघडपणा | अतिशय सोपे (सर्वांसाठी योग्य) |
| प्रसिद्धीस कारण | अष्टविनायक, भक्ताच्या नावाने असलेले एकमेव मंदिर |
थोडक्यात माहिती
हे ठिकाण कुठे आहे? श्री बल्लाळेश्वर मंदिर हे महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यातील सुधागड तालुक्यात (Sudhagad taluka) पाली या गावात स्थित आहे. हे मुंबई आणि पुण्यापासून सहज पोहोचण्याजोग्या अंतरावर आहे.
कशासाठी प्रसिद्ध आहे? हे मंदिर महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध अष्टविनायक यात्रेतील एक महत्त्वाचे स्थान आहे. गणपतीने आपला परमभक्त बल्लाळ याच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन येथे वास्तव्य केले आणि भक्ताच्या नावाने (बल्लाळेश्वर) ओळखले जाण्याचा वर दिला, यासाठी हे मंदिर जगभरात प्रसिद्ध आहे.
कोणासाठी योग्य आहे? हे ठिकाण भाविक, कुटुंबे, ज्येष्ठ नागरिक, इतिहास अभ्यासक आणि वास्तुकलेची आवड असणाऱ्या प्रत्येकासाठी अत्यंत योग्य आहे.
किती वेळ द्यावा? मंदिराचे दर्शन, परिसराची पाहणी आणि शांतता अनुभवण्यासाठी साधारणपणे १ ते २ तास पुरेसे आहेत. उत्सवाच्या काळात जास्त वेळ लागू शकतो.
भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ कोणता? या मंदिराला वर्षभर कधीही भेट देता येते. मात्र, पावसाळ्यात (Monsoon) आणि हिवाळ्यात (Winter) येथील निसर्गसौंदर्य अधिक खुलून दिसते. तसेच भाद्रपद आणि माघ महिन्यातील गणेशोत्सवात येथे विशेष उत्साह असतो.
इतिहास आणि पार्श्वभूमी
श्री बल्लाळेश्वर मंदिराचा इतिहास अत्यंत रंजक आणि भक्तीने भरलेला आहे. आख्यायिकेनुसार, प्राचीन काळी पल्लीपूर (सध्याचे पाली) नावाच्या गावात कल्याण श्रेष्ठी नावाचा एक व्यापारी राहत होता. त्याचा मुलगा बल्लाळ हा लहानपणापासूनच गणपतीचा निस्सीम भक्त होता. तो जंगलात जाऊन एका मोठ्या दगडाला गणपती मानून त्याची पूजा करत असे आणि इतर मुलांनाही भक्तीमार्गाला लावत असे. यामुळे गावातील लोक आणि त्याचे वडील त्याच्यावर नाराज झाले. एकदा रागाच्या भरात कल्याण श्रेष्ठींनी बल्लाळला जंगलात जाऊन बेदम मारहाण केली आणि त्याला एका झाडाला बांधून ठेवले. तरीही बल्लाळने गणपतीचा जप सोडला नाही.
बल्लाळची ही अनन्यसाधारण भक्ती पाहून प्रत्यक्ष श्री गणेश एका ब्राह्मणाच्या रूपात तिथे प्रकट झाले. त्यांनी बल्लाळला बंधनातून मुक्त केले आणि त्याचे सर्व घाव बरे केले. गणपतीने बल्लाळला वर मागण्यास सांगितले, तेव्हा बल्लाळने विनंती केली की, 'हे प्रभू, आपण याच ठिकाणी कायम वास्तव्य करावे आणि भक्तांचे रक्षण करावे.' गणपतीने ही विनंती मान्य केली आणि ते त्या पाषाणात अंतर्धान पावले. तेव्हापासून तो पाषाण 'बल्लाळेश्वर' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. मूळ लाकडी मंदिराचा जीर्णोद्धार १७६० मध्ये पेशव्यांचे प्रसिद्ध मुत्सद्दी नाना फडणवीस (Nana Phadnavis) यांनी केला.
इतिहासातील महत्त्वाचे मुद्दे
- हे अष्टविनायकांपैकी एकमेव मंदिर आहे जे भक्ताच्या नावाने ओळखले जाते.
- मूळ मंदिर लाकडी होते, ज्याचा नंतर दगडी जीर्णोद्धार करण्यात आला.
- १७६० मध्ये नाना फडणवीस यांनी या मंदिराचे भव्य बांधकाम पूर्ण केले.
- मंदिरातील मूळ मूर्ती स्वयंभू (Self-manifested) मानली जाते.
- पेशवे काळात या मंदिराला विशेष राजाश्रय मिळाला होता.
- मंदिराच्या उभारणीत शिसे (Lead) आणि सिमेंटचा वापर करून दगड जोडले गेले आहेत.
स्थळाची रचना आणि वैशिष्ट्ये
श्री बल्लाळेश्वर मंदिराची वास्तुकला पेशवेकालीन स्थापत्यशैलीचा एक उत्कृष्ट नमुना आहे. हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून त्याची रचना 'श्री' (Shri) या अक्षराच्या आकारात करण्यात आली आहे. मंदिराच्या बांधकामात भक्कम काळ्या दगडांचा वापर करण्यात आला असून, हे दगड एकमेकांना जोडण्यासाठी शिशाचा वापर केला गेला आहे. मंदिराच्या समोर दोन सुंदर तलाव आहेत, ज्यातील एका तलावाचे पाणी थेट मंदिराच्या पूजेसाठी वापरले जाते. मंदिराचा परिसर अत्यंत प्रशस्त आणि स्वच्छ आहे.
मंदिराच्या गाभाऱ्यात प्रवेश करण्यापूर्वी एक भव्य सभामंडप लागतो, ज्यामध्ये आठ लाकडी खांब आहेत. या खांबांवर अतिशय सुंदर नक्षीकाम केलेले आहे. गाभाऱ्यात श्री बल्लाळेश्वराची स्वयंभू मूर्ती विराजमान आहे. ही मूर्ती सुमारे तीन फूट उंच असून ती पूर्वाभिमुख आहे. मूर्तीच्या डोळ्यांत आणि बेंबीत हिरे जडवलेले आहेत. मूर्तीची सोंड डावीकडे वळलेली असून, तिची बैठक प्रशस्त आहे. या मंदिराचे एक विशेष भौगोलिक वैशिष्ट्य म्हणजे, दक्षिणायनात (Dakshinayan) सूर्योदयाच्या वेळी सूर्याची किरणे थेट मूर्तीच्या अंगावर पडतात, जे पाहणे एक अद्भुत अनुभव असतो.
रचनेविषयी महत्त्वाची माहिती
- स्थापत्य प्रकार पेशवेकालीन दगडी आणि लाकडी बांधकाम
- बांधकाम कालखंड इसवी सन १७६०
- मूर्तीची उंची सुमारे ३ फूट
- मूर्तीचे वैशिष्ट्य स्वयंभू, डाव्या सोंडेची आणि डोळ्यांत हिरे असलेली
- मंदिराचा आकार 'श्री' अक्षरासारखा
- विशेष भौगोलिक रचना दक्षिणायनात सूर्यकिरणे थेट मूर्तीवर पडतात
येथे पाहण्यासारखी ठिकाणे
धुंडी विनायक मंदिर (Dhundi Vinayak Temple)
मुख्य बल्लाळेश्वर मंदिराच्या अगदी मागे धुंडी विनायकाचे छोटे मंदिर आहे. आख्यायिकेनुसार, बल्लाळच्या वडिलांनी रागाने जो गणपतीचा पाषाण फेकून दिला होता, तोच हा धुंडी विनायक. प्रथेनुसार, बल्लाळेश्वराचे दर्शन घेण्यापूर्वी भाविक प्रथम धुंडी विनायकाचे दर्शन घेतात.
मंदिरासमोरील तलाव (Temple Lakes)
मंदिराच्या प्रांगणात दोन सुंदर आणि ऐतिहासिक तलाव आहेत. यातील एका तलावाचे पाणी अत्यंत शुद्ध मानले जाते आणि ते केवळ देवाच्या पूजेसाठी आणि नैवेद्यासाठी वापरले जाते. या तलावांमुळे मंदिराच्या सौंदर्यात अधिकच भर पडते.
सरसगड किल्ला (Sarasgad Fort)
मंदिराच्या अगदी पाठीमागे उभा असलेला सरसगड किल्ला हा ट्रेकर्ससाठी एक उत्तम पर्याय आहे. शिवकाळात या किल्ल्याचा उपयोग टेहळणीसाठी केला जात असे. किल्ल्यावरून पाली गाव आणि आजूबाजूच्या निसर्गरम्य परिसराचे विहंगम दृश्य दिसते.
भव्य सभामंडप आणि लाकडी खांब
मंदिराचा सभामंडप हा वास्तुकलेचा एक अप्रतिम नमुना आहे. येथील आठ लाकडी खांबांवर केलेले कोरीव काम आणि छताची रचना पाहण्यासारखी आहे. हा मंडप पेशवेकालीन कलाकुसरीची साक्ष देतो.
येथे काय अनुभव घेता येतो?
श्री बल्लाळेश्वर मंदिरात प्रवेश करताच एक वेगळीच आध्यात्मिक ऊर्जा आणि शांतता जाणवते. सकाळच्या वेळी होणारी काकड आरती आणि संध्याकाळची धुपारती हा एक अत्यंत भारावून टाकणारा अनुभव असतो. मंत्रोच्चार, टाळ-मृदंगाचा गजर आणि धूप-उदबत्तीच्या सुगंधाने संपूर्ण परिसर पवित्र होऊन जातो. भाविकांना येथे स्वतःच्या हाताने देवाला अभिषेक करण्याची संधी मिळते, ज्यामुळे भक्तांचा देवाशी एक थेट भावनिक दुवा जोडला जातो.
उत्सवाच्या काळात, विशेषतः भाद्रपद आणि माघ महिन्यातील गणेश जयंतीला, येथे मोठा जत्रा भरतो. या काळात मंदिराची फुलांनी आणि दिव्यांनी केलेली सजावट डोळ्यांचे पारणे फेडणारी असते. पालखी सोहळा आणि स्थानिक भजनी मंडळांचे कार्यक्रम पाहणे हा एक सांस्कृतिक आनंद असतो. याशिवाय, मंदिराच्या परिसरातील शांत वातावरणात बसून ध्यानधारणा करणे हा मानसिक शांती देणारा अनुभव ठरतो.
येथे कसे जायचे?
रस्तामार्गे
पाली हे गाव रस्तेमार्गे उत्तम प्रकारे जोडलेले आहे. मुंबईहून येताना मुंबई-गोवा महामार्गावरून (NH66) वाकण फाट्यावरून (Wakan Phata) डावीकडे वळून पालीला पोहोचता येते. पुण्याहून येताना मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवेवरून खोपोली (Khopoli) एक्झिट घेऊन, तिथून पेण-खोपोली मार्गे पालीला जाता येते. राज्य परिवहन मंडळाच्या (ST) बसेस मुंबई, पुणे, पनवेल आणि पेण येथून पालीसाठी नियमित उपलब्ध आहेत.
रेल्वेमार्गे
पालीसाठी सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक नागोठणे (Nagothane) हे आहे, जे सुमारे १३ किलोमीटर अंतरावर आहे. याशिवाय खोपोली (Khopoli) आणि रोहा (Roha) ही स्थानके देखील सोयीची आहेत. रेल्वे स्थानकावरून पालीला जाण्यासाठी रिक्षा आणि एसटी बसेस सहज उपलब्ध असतात.
हवाईमार्गे
सर्वात जवळचे विमानतळ मुंबईचे छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (CSMIA) आणि पुण्याचे लोहगाव विमानतळ (Pune Airport) आहेत. तेथून टॅक्सी किंवा बसने पालीला पोहोचता येते.
स्थानिक वाहतूक
पाली गावात आणि आजूबाजूच्या परिसरात फिरण्यासाठी ऑटो रिक्षा (Auto Rickshaws) हा सर्वात सोयीचा पर्याय आहे. स्वतःचे वाहन असल्यास पार्किंगची उत्तम सोय उपलब्ध आहे.
भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ
श्री बल्लाळेश्वर मंदिराला भेट देण्यासाठी वर्षभरातील कोणताही काळ योग्य असला तरी, पावसाळा (Monsoon - जून ते सप्टेंबर) आणि हिवाळा (Winter - ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी) हा काळ सर्वोत्तम मानला जातो. पावसाळ्यात पाली आणि आजूबाजूचा परिसर हिरवागार होतो, धबधबे वाहू लागतात आणि निसर्गाचे एक विलोभनीय रूप पाहायला मिळते. हिवाळ्यात हवामान आल्हाददायक असते, ज्यामुळे दर्शन घेणे आणि आजूबाजूला फिरणे सोयीचे होते.
जर तुम्हाला येथील उत्सवांचा अनुभव घ्यायचा असेल, तर भाद्रपद (ऑगस्ट-सप्टेंबर) महिन्यातील गणेशोत्सव आणि माघ (जानेवारी-फेब्रुवारी) महिन्यातील गणेश जयंती या काळात भेट देणे उत्तम. या काळात मंदिरात विशेष पूजा, कीर्तन आणि पालखी सोहळ्याचे आयोजन केले जाते. मात्र, या काळात भाविकांची मोठी गर्दी असते, त्यामुळे वेळेचे नियोजन करणे आवश्यक ठरते.
स्थानिक खाद्यसंस्कृती
पाली गावात आणि मंदिराच्या आजूबाजूला अस्सल महाराष्ट्रीयन खाद्यपदार्थांचा (Maharashtrian Cuisine) आस्वाद घेता येतो. येथील हॉटेल आणि खाणावळींमध्ये मिळणारी गरमागरम मिसळ पाव (Misal Pav), कांदा पोहे आणि वडापाव हे नाश्त्यासाठी उत्तम पर्याय आहेत. दुपारच्या जेवणासाठी पारंपरिक महाराष्ट्रीयन थाळी मिळते, ज्यामध्ये पिठलं-भाकरी, वरण-भात, भाजी आणि ठेचा यांचा समावेश असतो.
गणपतीचे मंदिर असल्याने येथे प्रसादाच्या रूपात मिळणारे उकडीचे मोदक (Ukadiche Modak) आणि खव्याचे मोदक आवर्जून चाखायला हवेत. मंदिराच्या ट्रस्टतर्फे भाविकांसाठी अन्नछत्राची (अन्नदान) सोय देखील उपलब्ध असते, जिथे अत्यंत साधे, सात्विक आणि चविष्ट जेवण प्रसादाच्या रूपात दिले जाते. याशिवाय, कोकणचा भाग असल्याने उन्हाळ्यात येथे उत्तम दर्जाचे हापूस आंबे आणि कोकम सरबत (Kokum Sarbat) चाखायला मिळते.
राहण्याची सोय
पालीमध्ये भाविकांच्या राहण्यासाठी अनेक उत्तम आणि परवडणारे पर्याय उपलब्ध आहेत. श्री बल्लाळेश्वर देवस्थान ट्रस्टचे स्वतःचे 'भक्त निवास' (Bhakta Niwas) आहे, जिथे अतिशय माफक दरात स्वच्छ आणि सुरक्षित खोल्या उपलब्ध आहेत. भक्त निवासात एसी आणि नॉन-एसी दोन्ही प्रकारच्या खोल्या मिळतात. गर्दीच्या वेळी येथे आधी बुकिंग करणे सोयीचे ठरते.
याशिवाय, पाली गावात अनेक खाजगी लॉज (Lodges), बजेट हॉटेल्स आणि होमस्टे (Homestays) उपलब्ध आहेत. जर तुम्हाला निसर्गाच्या सानिध्यात राहायचे असेल, तर पालीपासून थोड्या अंतरावर काही ॲग्रो टुरिझम रिसॉर्ट्स (Agro Tourism Resorts) आणि एमटीडीसी (MTDC) मान्यताप्राप्त हॉटेल्स देखील आहेत, जिथे कुटुंबासोबत निवांत वेळ घालवता येतो.
जवळील पर्यटन स्थळे
- सरसगड किल्ला (Sarasgad Fort): मंदिराच्या अगदी मागे असलेला हा किल्ला ट्रेकिंगसाठी उत्तम आहे.
- सुधागड किल्ला (Sudhagad Fort): पालीपासून सुमारे १२ किमी अंतरावर असलेला एक भव्य आणि ऐतिहासिक किल्ला.
- उन्हेरे गरम पाण्याचे झरे (Unhere Hot Springs): पालीपासून अवघ्या ४ किमी अंतरावर असलेले नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे, ज्यांना औषधी महत्त्व आहे.
- महडचा वरदविनायक (Varadvinayak, Mahad): अष्टविनायकांपैकी आणखी एक मंदिर, जे पालीपासून सुमारे ४० किमी अंतरावर खोपोली जवळ आहे.
- इमॅजिका थीम पार्क (Imagicaa Theme Park): खोपोली जवळ असलेले प्रसिद्ध मनोरंजन पार्क, जे कुटुंबासोबत भेट देण्यासाठी उत्तम आहे.
- ठाणाळे लेणी (Thanale Caves): सुधागड तालुक्यात असलेली प्राचीन बौद्ध लेणी, जी इतिहासप्रेमींसाठी पर्वणी आहे.
येथे काय काय करता येते?
- श्री बल्लाळेश्वर आणि धुंडी विनायकाचे शांततेत दर्शन घेणे आणि आरतीमध्ये सहभागी होणे.
- मंदिराच्या पेशवेकालीन लाकडी आणि दगडी वास्तुकलेचे बारकाईने निरीक्षण करणे.
- मंदिरासमोरील ऐतिहासिक तलावाच्या काठी बसून शांततेचा अनुभव घेणे.
- सरसगड किल्ल्यावर ट्रेकिंग (Trekking) करून परिसराचे विहंगम दृश्य पाहणे.
- उन्हेरे येथील गरम पाण्याच्या झऱ्यांमध्ये स्नान करून थकवा दूर करणे.
- स्थानिक बाजारपेठेतून कोकणी मेवा, पापड, लोणची आणि मोदक यांची खरेदी करणे.
- मंदिराच्या अन्नछत्रात प्रसादाचा लाभ घेणे.
उपयुक्त सूचना
- मंदिरात प्रवेश करताना पारंपारिक आणि सभ्य पोशाख परिधान करणे अपेक्षित आहे.
- गाभाऱ्यात आणि मूर्तीचे फोटो काढण्यास सक्त मनाई आहे, कृपया नियमांचे पालन करावे.
- उत्सवाच्या काळात (गणेश चतुर्थी, माघी गणेशोत्सव) मोठी गर्दी असते, त्यामुळे वेळेचे नियोजन करूनच यावे.
- भक्त निवासात राहायचे असल्यास, विशेषतः सुट्ट्यांच्या दिवशी, आगाऊ बुकिंग (Advance Booking) करणे फायद्याचे ठरते.
- सरसगड किल्ल्यावर ट्रेकिंगला जाणार असाल, तर सोबत पुरेसे पाणी आणि योग्य ट्रेकिंग शूज असावेत.
- मंदिराच्या परिसरात स्वच्छता राखावी आणि प्लास्टिकचा वापर टाळावा.
- प्रथम धुंडी विनायकाचे दर्शन घ्यावे आणि त्यानंतरच मुख्य बल्लाळेश्वराचे दर्शन घेण्याची प्रथा आहे, ती पाळावी.
श्री बल्लाळेश्वर गणेश मंदिर, पाली हे केवळ एक धार्मिक स्थळ नसून ते भक्ती, इतिहास आणि वास्तुकलेचा एक अद्भुत संगम आहे. अष्टविनायकांपैकी एक आणि भक्ताच्या नावाने ओळखले जाणारे हे एकमेव मंदिर भाविकांना एक वेगळीच आध्यात्मिक अनुभूती देते. येथील शांत परिसर, पेशवेकालीन भव्य बांधकाम आणि निसर्गरम्य वातावरण मनाला कमालीची शांती प्रदान करते.
तुम्ही जर धार्मिक यात्रेवर असाल, इतिहासाचे अभ्यासक असाल किंवा शहरी धावपळीतून काही काळ शांतता शोधत असाल, तर पालीचे हे मंदिर तुमच्यासाठी एक परिपूर्ण ठिकाण आहे. कुटुंबासोबत एक दिवसाची सहल (One day trip) करण्यासाठी किंवा अष्टविनायक यात्रेचा भाग म्हणून या पवित्र आणि ऐतिहासिक स्थळाला आयुष्यात एकदा तरी नक्की भेट द्यायला हवी.
FAQ
श्री बल्लाळेश्वर मंदिराची वेळ काय आहे?
श्री बल्लाळेश्वर मंदिर भाविकांसाठी दररोज पहाटे ५:३० ते रात्री १०:०० वाजेपर्यंत खुले असते. आरतीच्या वेळा सकाळी आणि संध्याकाळी असतात.
पालीला जाण्यासाठी सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन कोणते?
पालीला जाण्यासाठी सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन नागोठणे (Nagothane) आहे, जे सुमारे १३ किमी अंतरावर आहे. याशिवाय खोपोली आणि रोहा स्टेशनवरूनही येथे येता येते.
मंदिरात राहण्याची आणि जेवणाची सोय आहे का?
होय, देवस्थान ट्रस्टचे स्वतःचे 'भक्त निवास' आहे जिथे माफक दरात राहण्याची सोय होते. तसेच भाविकांसाठी अन्नछत्रात प्रसादाच्या जेवणाची उत्तम सोय उपलब्ध आहे.
बल्लाळेश्वर मंदिराचे मुख्य वैशिष्ट्य काय आहे?
हे अष्टविनायकांपैकी एकमेव असे मंदिर आहे जे देवाच्या नव्हे, तर त्याच्या परमभक्ताच्या (बल्लाळ) नावाने ओळखले जाते. तसेच येथील मूर्ती स्वयंभू आहे.
मुंबई आणि पुण्यावरून पालीचे अंतर किती आहे?
मुंबईवरून पालीचे अंतर सुमारे ९८ किलोमीटर आहे, तर पुण्यावरून हे अंतर सुमारे ११० किलोमीटर आहे. दोन्ही शहरांमधून रस्तेमार्गे सहज पोहोचता येते.
मंदिरात व्हीलचेअर (Wheelchair) ची सुविधा उपलब्ध आहे का?
होय, ज्येष्ठ नागरिक आणि दिव्यांगांसाठी मंदिर परिसरात व्हीलचेअरची सुविधा उपलब्ध आहे. मंदिराचा परिसर प्रशस्त असल्याने दर्शन घेणे सोयीचे होते.
